Amerikali Turk

Şükran Gününüz Kutlu Olsun

  • November 23, 2017 9:38 AM

 

Bugün, bütün Amerikalıların ortaklaşa kutladığı tek kültürel bayram olan Şükran Günü. Her yıl Kasım ayının son Perşembesinde olduğu gibi bugün de her din ve inançtan ya da ateist, her ırktan, her sosyal sınıftan Amerikalı bugün için fırında hindi, kabak tatlısı ve yaban mersini(cranberry) reçelinin bulunacağı Şükran Günü sofrasında ailesi ya da dostlarıyla biraraya geliyor.

 

Vejetaryenler bile, “tofurky” adını verdikleri tofu hindilerle sofralarını donatıyor. Dindarlar, geleneğin özüne uyarak, şükür ve duayı ön plana çıkaracak. Dindar olmayanlarsa, aile üyelerinin yılda bir kez bile olsa bir araya geldiği sosyal barış günü olarak yaşayacak.  Gece yarısından sonra ise, ‘Black Friday‘ alışveriş koşturmacası başlayacak.

 

Şükür ve israf arasında sıkışan gelenek
Ülkedeki bazı kesimler, Massachusetts’li dindar Hıristiyanların Allah’a yıl içinde verdiği nimetler ve ürünler için şükretmek için başlattıkları Şükran Günü geleneğinin, “tüketim ve tatil” festivaline; Şükran Günü sofrasının ise “oburluk ve israf sofrasına” dönüşmesinden şikayetçi. Uzmanlar, “Tarihin en zengin ulusuna dönüşen Amerikalıların bunun şükrünü böylesi özel bir günde ifade ederken, tarihin en müsrif ulusuna dönüşmenin de muhasebesini yapma” çağrısı yapıyorlar. Gıda uzmanı gazeteci Jonathan Bloom, Amerika’da kişi başı ihtiyacın nerdeyse iki katı gıda üretimi yapıldığını belirterek, “Evet bu günü kutlayalım ama eğer ihtiyacımız kadar üretirsek ve israftan kaçınırsak şükür için çok daha fazla sebebimiz olacak” diye konuşuyor. Arizona Üniversitesi antropologlarından Timothy Jones’un açıkladığı istatistiğe göre ise, Amerika’da üretilen toplam gıdanın yüzde 40′ı hiç yenmeden çöpe gidiyor. Buna göre yılda israf edilen gıda miktarı 29 milyon tondan fazla.

 

Şükran Günü geleneği Massachusetts’te başladı
1621 yılının bir sonbahar günü bugünkü Massachusets eyaleti sınıları içinde kalan Plymouth şehrinde, Wampanoag kabilesine mensup 90 Kızılderili ile, 52 İngiliz yerleşimci, 3 gün süren bir hasat şenliği yaptılar. Bu festivalin varlığına ilişkin tek tarihi bilgi, Edward Winslow adlı bir İngiliz yerleşimcinin, aynı yılın Aralık ayında arkadaşına yazdığı mektup. Bundan 20 yıl sonra yazılan bir kitapta da bu ünlü yemeğin varlığından bahsedilmekte. Ancak, tarihi kaynaklar, Şükran Gününün başlangıcı olarak anılan festivalle ilgili anlatılan şeylerin çoğunun söylence olduğunu özellikle vurguluyor. Aynı dili konuşmayan Kızılderililer ile yerleşimcilerin yemekte ne konuştuğu bilinmese de yemeğin menüsü hakkında bazı bilgiler mevcut. Buna göre kesin bilinen tek şey var ki, bugünkü Şükran Günü sofrasının baş yiyeceklerinden patates püresi kesinlikle yoktu. Yine bugünkü sofraların önemli parçası kabak tatlısı ya da yaban mersini(cranberry) de yoktu. Hindi konusunda kesin bir bilgi olmamakla beraber, yaban ördeği ve geyik eti yendiği biliniyor. Massachusetts Körfezine yerleşen ilk İngiliz göçmenler dindarlıklarıyla bilinen ve “pilgrims” diye anılan Püriten Hristiyanlardı. Onların ‘Şükran’ kutlamaları dünyevi festivalden çok kiliselerde gerçekleşiyordu. Massachusetts kolonisi 1680 yılındna itibaren bu kutlamayı yıllık yapmaya başladı. İlk resmi Şükran Günü kutlaması ise aynı bölgedeki Charlestown şehrinde 1671 yılında yapıldı. Bu Şükran Gününün bugünden en büyük farkı Kasım ayı yerine 29 Haziran günü gerçekleşmesi oldu. 18′nci yüzyıl boyunca Şükran Günü kutlamaya başlayan diğer koloniler, Massachusetts’in aksine daha çok askeri ya da yurtseverlik günleri olarak gördüler. Nitekim, ABD’nin kurucu babası George Washington da, 1777 yılında Saratoga’da İngiliz ordusuna karşı kazanılan zafer anısına zafer günü olarak ilan edecekti bu günü.

Şükran Günü kutlamasına şeklini veren kadın
Sonrasında birçok başkan bugünü ulusal gün olarak ilan ettiyse de, gevşek konfederal yapıda özellikle güney eyaletleri bu kutlamalara karşı çıktı.
Bugünkü Şükran Günü yemeğinin ilk dizaynını 19′ncu yüzyılın Martha Stewart’ı olarak anılan Sarah Josepha Hale yaptı. İlk Şükran Günü yemeğine ait tarihi mektupları yayınlayan Hale, bugünün 250 yıl öncesinde olduğu gibi ulusal olarak kutlanması için yoğun bir kampanya başlattı. Şükran Günü sofrasına fırında hindiyi ve kabak tatlısını Hale soktu. Hale, yayınladığı kitabında, ilk hacı göçmenlerin Kızılderililerin rehberliğinde ormanda yaban hindisi avladıklarına dair tarihi bilgiler olduğunu savunarak, 1621 yılındaki ilk yemeğe bazı yönlerden benzeyen bugünkü Şükran Günü menüsünü oluşturdu. Bununla da yetinmeyen Hale, Federal hükümete, “Kolonileri birleştirecek, aile üyelerini biraraya getirecek ve Hıristiyanların kalplerinde şükür duygusunun uyandıracak ulusal bir gün olarak ilan edilmesi” çağrısıyla resmi dilekçe verdi. Dilekçeye cevap, 5 yıl sonra Amerikan iç savaşının tam ortasında Başkan Abraham Lincoln’dan geldi. Lincoln, Kasım ayının son Perşembesini, Allah’a Şükran Günü(Thanksgiving Day) ilan etti.
Büyük Buhran’ın devam ettiği 1939 yılında Başkan Franklin D. Roosevelt, Şükran Gününün tarihini Kasım ayının ikinci Perşembesi ile son Perşembesi arasında birgünde kutlanabileceğini ifade ederek tarihi değiştirmeye çalıştı. Roosevelt, çiftçilere Noel öncesi ürünlerini satabilmek için daha geniş bir zaman vereceği düşüncesiyle bu kararı almıştı. Ancak, Roosevelt’in belirlediği günlere “Franksgiving” diyen 22 eyalet, Kasım son perşembesini Şükran Günü olarak kutlamaya devam etti. Bunun üzerine 1941 yılında geri adım atan Roosevelt, Kongre’nin çıkardığı yasayı onaylayarak, her yıl Kasım ayının dördüncü Perşembesini Şükran Günü ilan eden ilk yasal metni imzalamış oldu.