Amerikali Turk

Yeni dünya düzeni geliyor

  • October 25, 2008 6:37 PM
Finansal krizin derinleşmesi üzerine dünya piyasalarına dolaylı müdahahale araçlarını yitiren ABD'de krizle bağlantılı bir panik havası sessiz sedasız tartışılmaya başladı

ABD emlak piyasalarında başlayan finansal krizin yatırım bankalarını silip süpürmesinin ardından yaşanan küresel krize çözüm için yeni bir küresel finans sistemi kurma çabası başladı. Krizden ne çok etkilenen ülke olan ABD ile AB'nin önde ülke gelen ülkelerinden Fransa'nın öncülük ettiği çaba, hem krizin geldiği noktayı, hem de yeni küresel düzen ihtiyacını gözler önüne seriyor. Finansal krizin derinleşmesi üzerine dünya piyasalarına dolaylı müdahahale araçlarını yitiren ABD'de krizle bağlantılı bir panik havası sessiz sedasız tartışılmaya başladı. En gözde konu ise dünya finansal merkezinin Pasifiğe kayması ihtimali. Kriz henüz sadece finansal ve teknik bir dil üzerinden tartışılırken, perde arkasında ise meselenin artık bir ya da birkaç banka düzeyini aştığı ifade ediliyor. Krizden çıkış için elinde henüz planı olmayan ABD, alternatif arayışına girişmiş durumda. Bu çerçevede ortaya çıkansa 2. Dünya Savaşı sonunda, 1944'te dünya piyasalarına ABD hakimiyetini ilan eden Bretton Woods Anlaşması benzeri bir toplantı.

2. BRETTON WOODS YOLDA

İki hafta önce ABD'nin başkenti Washington'da biraraya gelen dünya finans bakanları ve merkez başkanları ile konuyu görüşen ABD Başkanı George Bush, bu görüşmeler neticesinde daha geniş çaplı bir operasyonu kabul etti. IMF ve Dünya Bankası yıllık toplantılarında tartışılan çözüm önerileri bir sonuç üretmese de, zirvede söz alan dünya Başkanı Robert Zoellick dünyanın en büyük ekonomilerinin ve gelişmekte olan ülkelerin de katılımıyla soruna çözüm aranması gerektiğini ifade etmişti. G7'nin işlemediğini kaydeden Zoellick, yeni bir çoktaraflı çerçeve ihtiyacını ifade etmişti. Şimdi ise bu arayışa bir yenisi ekklendi: 2. Bretton Woods Zirvesi.

TOPLANTIYA TÜRKİYE DE DAVETLİ

Bu çerçevede Bush, 20 ülkenin liderlerini krizi görüşmek üzere 15 Kasım'da Washington'a davet etti. Beyaz Saray kaynakları, toplantının amacının Bretton Woods tarzı bir küresel finans düzenini, yeni dünyanın ihtiyaçlarına cevap verecek araçları da içerecek şekilde yeniden üretilmesi olduğunu kaydediyor. İlk olarak toplantının G7 ülkelerinin katılması şeklinde yapılması öngürülmüştü. Ancak gerek dinamik ekonomilerin katılması gerekse de demografik kaygılardan dolayı çerçevenin daha da genişletilmesini isteyen Bush'un, toplantıya aralarında Türkiye, Brezilya, Çin, Hindistan, Güney Afrika, Meksika ve Rusya'nın da bulunduğu 20 ülke liderini davet etmek konusunda ısrarcı olduğu belirtiliyor.

IMF VE DÜNYA BANKASI'NIN SONU MU?

Toplantıda ele alınacak öncelikli konu, ABD hegemonyasını eriten şimdiki finansal düzen yerine yeni bir çerçevenin oluşturulması. Bu çerçevede finansal piyasaları düzenleyici tedbirler, yeni finansal kurallar ile yeni kurumsal düzenlemeler gündeme gelecek. Bunun anlamı ise eski küresel finansal kurumların tartışmayı açılması. Toplantı bu haliyle IMF ve Dünya Bankası'nın yeniden düzenlenmesini hatta belki de kaldırılmasını dahi içerebilecek. Krizden tek başına çıkamayacağını itiraf eden ABD'li çevreler ise sorumluluğun 20 ülkeye dağıtılmasını istiyor.

ABD TEDİRGİN

1944 yılında 3 haftalık görüşme sonucunda imzalanan anlaşmayla başlayan Bretton Woods süreci, ABD'nin dolar karşılığı vereceğini taahhüt ettiği konvertibiliteye karşı çıkmasıyla 1971 yılında resmen sona ermişti. Bunun anlamı ise ABD Doları'nın altın olarak karşılığı olduğu gerekçesiyle değerlenmesine rağmen, altın karşılığını tamamen reddederek, ABD Doları'nı tek rezerv kuru haline getirmesi olmuştu. Ancak ABD Doları'nın güçlü yapısı, dünya piyasalarında işlem gören en önemli yabancı para olması, yabancı ülkelerin yatırımlarını ABD Hazine Bonoları'na yapmakta ısrar etmesi neticesinde resmen çöken süreç, fiilen bugüne kadar devam etti. Ancak son finansal kriz, ABD Doları üzerinde şüpheleri artırdı. ABD Doları'ndan kaçmanın başlamasının an meselesi haline gelmesi, bazı ülkelerin Euro başta olmak üzere rezerv döviz sepetini genişletmesi ABD'yi bu konuda acil tedbir almak zorunda bıraktı. Kriz nedeniyle, yapısal sebeplerden dolayı değil, yapay fon hareketleri ve sermaye mobilizasyonu ile geçici olarak değerlenen ABD Doları'nın hakim para birimi olarak kalması riske girmiş durumda. Tüm bu kaygılar ABD'yi yeni bir Bretton Woods arayışına yöneltiyor.

ÖNCÜLÜĞÜ SARKOZY YAPIYOR

ABD'nin öncülük ettiği finansal sistemin dağılması neticesinde en çok zarar görecek ekonomi olan siyasal yapı AB. Fransa Cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy ise AB Dönem Başkanlığı avantajını da kullanarak 2. Bretton Woods Konferansı arayışlarına liderlik eden isim. Rusya-Gürcistan savaşında arabulucuk başarısı, Almanya-Rusya ittifakına karşı Atlantik ittifakını tercih eden siyasi tavrıyla Washington'ın gözdesi olan Sarkozy, AB'nin krize vereceği cevap ve alacağı tedbirleri de belirleyen isim olmuştu. Kriz karşısındaki tavrı nedeniyle Bush'u eleştirse de, Sarkozy'nin 2. Bretton Woods girişimi şimdilik Washington'da da oldukça büyük bir memnuniyetle karşılanıyor.

DÜNYA YENİDEN PAYLAŞILACAK

Eğer bu konferans gerçekleşirse ve umulduğu gibi başarılı olursa, önümüzdeki bir kaç onyılın haritası da çizilmiş olacak. Kriz nedeniyle iflasın eşiğine gelen İzlanda, Macaristan, Ukrayna gibi ülkeler nedeniyle zor anlar yaşayan AB, krize yapısal çözüm arayışını konferansa bağlamış durumda. Yeni yapının kurulması halinde başta Dünya Bankası ve IMF olmak üzere küresel finansal aktörlerin işlev ve yetkileri de yeniden tanımlanmış olacak. Yine konferanstan karar çıkarsa, ABD de küresel piyasalardaki tartışmasız egemenliğininin bir kısmını ortak ülkelerle paylaşmak zorunda kalacak. Bu ise dünyada yeni bir jeopolitik ve jeofinansal paylaşımın başlangıcı olan bir süreç yaratacak.